Columns

Voor Stadsblad de Echo schreef Hans meer dan 10 jaar een wekelijkse column met als titel 'Amsterdam omsingeld'. Belangrijk voor een monumentenkenner als Hans is dat de feiten kloppen en dus werd het stuk altijd grondig herlezen voor het naar de redactie ging. Er zitten er een aantal tussen waar hij trots op is, zoals het stuk over het terugvinden van een marmeren fontein, die was verdwenen uit een huis aan het Singel. Het fonteintje bleek te zijn gekocht door een nietsvermoedende restaurateur. Na een oproep in ‘Amsterdam omsingeld’ kon het weer op zijn oorspronkelijke plek worden opgehangen. De samenwerking met Stadsblad de Echo werd helaas gestopt, maar een groot deel van de columns is hier terug te lezen. Eind 2017 is Hans gevraagd om een bijdrage te leveren aan de Binnenkrant. Deze wijkkrant verschijnt vier maal per jaar en zijn column is getiteld ‘Thuis in d’Oude Stadt’.

Thuis in d'Oude Stadt, aflevering 12
Gepubliceerd in de Binnenkrant, voorjaar 2021  

Amsterdam is van oorsprong een waterstad en telt 90 eilanden en 240 bruggen in de oude stad. Ook al wilden bestuurders er in het verleden maar wat graag een landstad van maken, de ruimtelijke structuur van de oude binnenstad wordt tot op heden bepaald door het water in de grachten. Desondanks zijn in het verleden een flink aantal grachten gedempt en kan best worden geconstateerd  dat het water lange tijd nauwelijks beschermd was. Uitgezonderd de Houtkopersburgwal in 1978 worden plannen voor het opengraven van dichtgegooide grachten tot op heden niet gerealiseerd.
Amsterdam heeft echter geen pleinentraditie. Pleinen zijn hier vaak restruimtes die van oorsprong als marktplaats of wagenplein dienden. Wij kennen geen barokke stadsaanleg met monumentale pleinen en fonteinen, zoals in Rome. Mokum is evenmin een negentiende-eeuwse stad met boulevards die samenkomen op grote verkeerspleinen, zoals in Parijs. 
Traditioneel is een historisch plein in oud-Amsterdam een niet-monumentale, open en  onbebouwde ruimte zonder niveauverschil, Het is er auto- en parkeervrij en de bestrating bestaat uit duurzame materialen als hardsteen en baksteen die traditioneel bij Amsterdam horen. 
Er zijn 26 pleinen in de oude stad, waarvan een aantal zoals Spui, Amstelveld, Haarlemmerplein, Noordermarkt en Westermarkt - pre corona - veel bezoekers trekken. Deze pleinen zijn schoon, mooi en leeg, de drie kernbegrippen destijds door voormalig wethouder Guusje ter Horst vastgelegd. De inrichting past bij de oude stad, de sfeer is goed en ze functioneren prima.
Het Rembrandtplein heeft dat bijvoorbeeld veel minder. Dit plein is eeuwenlang een fraai stenen plein geweest waar nu het ruimtelijk effect is weggehaald door er allerlei objecten als perkjes en waterpartijen in te plaatsen of om te vormen tot horecaruimte.
Pleinen zijn geen bouwlocatie en bebouwing op een plein tast dan het ruimtelijk beeld aan. 
Na jaren van overleg en plannenmakerij wordt het Waterlooplein op dit moment onder handen genomen. De oudste rommelmarkt van Europa is hier sinds 1893 gevestigd. Het ligt op het eiland Vlooyenburg, een van oorsprong aangeplempt stuk land uit 1593. Velen zullen niet weten dat het Waterlooplein vroeger bestond uit twee grachten, de Leprozengracht en de Houtgracht, beide gedempt in 1882. Van de plannen om de Houtgracht weer open te graven is helaas nooit iets terecht gekomen. 
Wie in deze periode een kijkje neemt op het Waterlooplein, ziet dat het er al een stuk leger is geworden. Met alle mooie plannen die op stapel staan, mogen we hopen dat het plein schoon, mooi en leeg wordt zodat het weer een écht traditioneel Amsterdams plein gaat worden. 

Bij de foto: Waterlooplein, voorheen Leprozengracht, gezien vanaf de Amstel naar de Mozes en Aäronkerk. Houtgravure van Joh. Walter uit 1873.