Gepubliceerd in de Binnenkrant, zomer 2023

In het weekend van 15 en 16 april 2023 vierde de Noorderkerk haar 400-jarig bestaan. Met zijn unieke vorm is de Noorderkerk een markant gebouw in de stad. In deze column iets over het ontstaan en – wat niet veel lezers zullen weten – de aanwezigheid van zowaar een kerkmeesterskamer. In de periode 1610-1612 werden de plannen uitgewerkt voor de aanleg van de grachtengordel om het middeleeuwse Amsterdam, de zogenaamde Derde Uitleg. Daarvoor werd het grondgebied ten westen van de toenmalige stadswal opgekocht. Dit was een gebied met boerenbedrijven, moestuintjes en allerlei soorten van bebouwing. In de plannen werd het gebied tussen de Prinsengracht en de nieuwe stadswal (de Singelgracht) “Het Nieuwe Werck” genoemd; pas in de 18e eeuw kwam de naam “Jordaan”. Het moest een wijk worden voor kleine neringdoenden, ambachtslieden en voor industrieën, die op de hoofdgrachten niet gewenst waren. In de plannen was ruimte gemaakt voor de bouw van een Westerkerk, die pas in 1631 gereed kwam. We weten niet of de inwoners van Het Nieuwe Werck niet op deze kerk wilden wachten of dat zij het standsverschil tussen henzelf en de “yuppen” aan de andere kant van de gracht te groot vonden, maar zij dienden een verzoek bij het stadsbestuur in voor een eigen kerk. Een plek werd gevonden op de Prince Markt, tegenwoordig Noordermarkt geheten. Algemeen wordt aangenomen dat de ontwerper stadssteenhouwer Hendrick de Keyser (1565-1621) was, die dus stierf voordat de kerk voltooid was. De houten koepeltoren zou wel eens van stadstimmerman Hendrick Jacobsz Staets (1558-1630) kunnen zijn, terwijl het werk na zijn dood werd afgemaakt onder leiding van stadsmetselaar Cornelis Dankerts (1561-1634). De eerste dienst was met Pasen 1623. Vrij recent werd het 400-jarig bestaan gevierd. De kerk is ontworpen in de vorm van een Grieks kruis: twee hoge kerkbeuken die haaks op elkaar staan. De vier oksels hiervan zijn opgevuld met allerlei aanbouwen. In een driehoekige uitbouw aan de oostelijke zijbeuk is het “Kerk Meesters Comptoir” gelegen. De kerkmeesters waren verantwoordelijk voor de inkomsten – stoelgeld en grafkosten – en uitgaven van de kerk. Het was dus een verantwoordelijke baan. Deze kerkmeesterskamer is op sobere wijze ingericht. De lambrisering en de deuren naar de kerk en bergruimten, voor het geld en de administratie, zijn eenvoudig. Maar boven de sobere schouw hangt een prachtige, antieke schoorsteenspiegel in een weelderige, vergulde lijst, vermoedelijk uit 1748. Daaromheen gedrapeerd de wapenschilden van negen kerkmeesters, inmiddels gerekruteerd uit de bekende regentenfamilies van die tijd. Aan een tegenoverliggende muur een kerkmeesters-wapenbord uit 1792, dat slechts drie jaar is bijgehouden tot aan de Franse bezetting in 1795. Onder het motto “Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap” was het not done een familiewapen te gebruiken. De Noorderkerk wordt nog steeds als kerk gebruikt. In de kerkmeesterskamer huist tegenwoordig de kinderkerk. Over Amsterdamse regentenkamers binnen de Singelgracht gaat de fototentoonstelling in de Amstelkerk , Amstelveld 10, die te zien zal zijn van dinsdag 11 juli t/m vrijdag 18 augustus van maandag t/m vrijdag tussen 10 en 17 uur. De toegang is helemaal gratis.